Suy hô hấp do thuốc tác dụng phụ khi điều trị bệnh

Suy hô hấp là một tình trạng nghiêm trọng có thể xảy ra khi thuốc gây ảnh hưởng đến hệ hô hấp, làm giảm khả năng cung cấp oxy và thải khí CO₂. Tình trạng này xảy ra khi thuốc gây ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến hệ hô hấp, làm giảm khả năng trao đổi khí hoặc gây tổn thương phổi và tuần hoàn.

Triệu chứng suy hô hấp do thuốc

Ở người lớn

Suy hô hấp ở người lớn do thuốc thường xảy ra khi các loại thuốc an thần, giảm đau mạnh, hoặc thuốc ức chế thần kinh trung ương được sử dụng không đúng cách hoặc quá liều. Các triệu chứng thường gặp bao gồm:

• Khó thở hoặc thở gấp: Người bệnh cảm thấy nghẹt thở, không đủ không khí khi hít vào, đặc biệt trong trạng thái nghỉ ngơi hoặc khi nằm.
• Thở chậm, nông: Thuốc ức chế hệ thần kinh trung ương, như opioid hoặc benzodiazepines, có thể làm giảm tần suất và độ sâu của nhịp thở.
• Da xanh tái hoặc tím môi: Đây là dấu hiệu cơ thể không nhận đủ oxy, thường rõ nhất ở đầu ngón tay và môi.
• Lú lẫn, mệt mỏi: Thiếu oxy đến não gây ra trạng thái mất tập trung, cảm giác buồn ngủ hoặc mất ý thức.
• Ngủ gà hoặc ngất xỉu: Một số trường hợp nghiêm trọng có thể dẫn đến tình trạng mất ý thức tạm thời.

Ở trẻ em

Trẻ em, đặc biệt là trẻ nhỏ, dễ bị suy hô hấp hơn do hệ hô hấp và cơ thể còn non yếu. Các triệu chứng ở trẻ thường bao gồm:

• Thở nhanh hoặc thở nông: Trẻ thường thở gấp hơn bình thường, đôi khi kèm theo co kéo lồng ngực (da ở vùng ngực lõm vào khi thở).
• Thở rít hoặc khò khè: Khi đường hô hấp bị ảnh hưởng, trẻ có thể phát ra tiếng rít hoặc âm thanh khò khè khi hít vào.
• Da xanh tái hoặc tím tái: Đây là dấu hiệu nguy hiểm, cho thấy thiếu oxy nghiêm trọng.
• Quấy khóc không rõ nguyên nhân hoặc lơ mơ: Trẻ có thể trở nên khó chịu, khóc dai dẳng hoặc lờ đờ, ít phản ứng với môi trường xung quanh.
• Bỏ bú hoặc biếng ăn: Trẻ có thể từ chối ăn uống do cảm giác mệt mỏi hoặc khó thở.

Cách xử lý nhanh tại nhà

Đối với người lớn

• Ngừng thuốc gây suy hô hấp: Nếu nghi ngờ thuốc đang dùng là nguyên nhân, ngừng thuốc ngay và thông báo cho bác sĩ. Không tự ý ngừng thuốc quan trọng (như thuốc điều trị bệnh mãn tính) mà không tham khảo ý kiến chuyên gia.
• Tạo môi trường thông thoáng: Đưa người bệnh đến nơi thoáng khí, mở cửa sổ hoặc sử dụng quạt để tăng lưu thông không khí.
• Tư thế hỗ trợ: Khuyến khích người bệnh ngồi thẳng hoặc hơi nghiêng người về phía trước, giúp giảm áp lực lên lồng ngực và phổi, giúp hô hấp dễ dàng hơn.
• Thực hiện hô hấp nhân tạo (nếu cần): Nếu người bệnh ngừng thở hoặc mất ý thức, hãy thực hiện hô hấp nhân tạo (CPR) ngay lập tức và gọi cấp cứu.
• Sử dụng thuốc hoặc thiết bị hỗ trợ: Nếu được kê bình xịt giãn phế quản hoặc máy hỗ trợ thở, hãy sử dụng theo hướng dẫn.

Đối với trẻ em

• Ngừng sử dụng thuốc: Nếu thấy các triệu chứng suy hô hấp, lập tức dừng thuốc và gọi bác sĩ.
• Tạo tư thế dễ thở: Giữ trẻ ở tư thế ngồi thẳng hoặc bế trẻ sao cho đầu cao hơn ngực, giúp giảm áp lực lên đường hô hấp.
• Làm dịu trẻ: Trấn an trẻ để tránh hoảng loạn, vì căng thẳng có thể làm triệu chứng nặng hơn.
• Tăng oxy trong môi trường: Đảm bảo phòng có không khí lưu thông tốt, có thể sử dụng quạt nhẹ để làm mát.
• Sử dụng thiết bị hỗ trợ (nếu có): Dùng máy khí dung hoặc bình xịt cấp cứu theo chỉ định của bác sĩ, nếu trẻ đã được kê đơn.

Khi nào cần gọi cấp cứu?

Hãy gọi ngay 115 hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất nếu:

• Triệu chứng khó thở trở nên nghiêm trọng, người bệnh không thể tự thở.
• Da và môi chuyển xanh tái hoặc tím.
• Người bệnh mất ý thức hoặc không phản ứng.
• Trẻ em bỏ bú hoàn toàn hoặc lờ đờ, không đáp ứng khi được gọi.

Biện pháp phòng ngừa suy hô hấp do thuốc

• Sử dụng thuốc đúng cách: Luôn tuân thủ liều lượng và hướng dẫn của bác sĩ khi sử dụng thuốc, đặc biệt với các thuốc giảm đau mạnh, an thần hoặc thuốc hóa trị.
• Theo dõi tác dụng phụ: Quan sát kỹ các dấu hiệu bất thường sau khi dùng thuốc, đặc biệt ở trẻ em và người cao tuổi.
• Tham khảo ý kiến bác sĩ: Báo cáo tiền sử bệnh lý, đặc biệt là các vấn đề về hô hấp hoặc tim mạch, trước khi sử dụng thuốc mới.
• Không tự ý dùng thuốc: Tránh sử dụng thuốc không kê đơn mà không có sự tư vấn từ chuyên gia y tế.
• Tái khám định kỳ: Với người bệnh sử dụng thuốc lâu dài, kiểm tra sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm nguy cơ suy hô hấp hoặc các biến chứng khác.

Suy hô hấp do thuốc là tình trạng nguy hiểm, nhưng có thể được xử lý hiệu quả nếu phát hiện và can thiệp kịp thời. Hãy luôn cẩn trọng khi sử dụng thuốc và đừng ngần ngại tìm kiếm sự trợ giúp y tế khi cần.

Đội Ngũ Biên Soạn: Nhà Thuốc An Tâm