Bút tiêm Insulatard FlexPen 100IU/ml điều trị bệnh đái tháo đường

1. Thông tin chung

Bút tiêm Insulatard FlexPen 100IU/ml là bút tiêm chứa Insulin người bán tổng hợp (Insulin human rDNA), thuộc nhóm Insulin tác dụng trung gian (NPH – Neutral Protamine Hagedorn). Đây là giải pháp kiểm soát đường huyết nền hiệu quả, giúp duy trì mức glucose ổn định trong suốt 24 giờ cho bệnh nhân đái tháo đường.

Sản phẩm được nghiên cứu và sản xuất bởi Novo Nordisk (Đan Mạch) – tập đoàn dược phẩm hàng đầu thế giới về điều trị đái tháo đường. Bút tiêm được thiết kế tiện lợi, chính xác và đạt chuẩn GMP-WHO, được tin dùng tại hơn 160 quốc gia.

Lưu ý phân biệt: Insulatard FlexPen (Nắp màu xanh lá cây, hỗn dịch đục) khác với Mixtard 30 FlexPen (Nắp màu nâu, insulin hỗn hợp). Người bệnh cần kiểm tra kỹ tên thuốc và màu sắc nắp bút trước khi sử dụng để tránh nhầm lẫn nguy hiểm.

2. Thành phần của thuốc

Mỗi bút tiêm nạp sẵn chứa 3ml hỗn dịch tiêm, tương đương với 300 IU (Đơn vị quốc tế).

• Hoạt chất chính: Insulin human (rDNA) 100 IU/ml. Đây là Insulin Isophane (NPH) dạng hỗn dịch.
• Tá dược: Kẽm chloride, glycerol, metacresol, phenol, dinatri phosphat dihydrat, natri hydroxide/axit hydrochloric (để điều chỉnh pH), nước pha tiêm.

Dạng bào chế là hỗn dịch tiêm, khi để yên sẽ tách thành lớp nước trong ở trên và lớp cặn trắng ở dưới. Khi sử dụng cần làm đồng nhất hỗn dịch (chi tiết ở phần Cách dùng).

3. Công dụng của thuốc

Bút tiêm Insulatard FlexPen 100IU/ml được chỉ định trong điều trị đái tháo đường cần sử dụng insulin để duy trì nồng độ đường huyết ổn định, bao gồm:

• Đái tháo đường tuýp 1: Bệnh nhân phụ thuộc hoàn toàn vào insulin ngoại sinh.
• Đái tháo đường tuýp 2: Bệnh nhân không kiểm soát tốt đường huyết bằng thuốc uống hoặc trong giai đoạn stress, nhiễm trùng.
• Đái tháo đường thai kỳ: Sử dụng khi chế độ ăn uống không đủ để kiểm soát đường huyết (theo chỉ định chặt chẽ của bác sĩ).

4. Dược lực học

Insulatard là một loại insulin tác dụng trung gian (Intermediate-acting). Cơ chế tác dụng của thuốc dựa trên khả năng liên kết với thụ thể insulin trên tế bào, từ đó:

• Thúc đẩy quá trình hấp thu glucose vào tế bào cơ và tế bào mỡ.
• Ức chế quá trình sản xuất glucose tại gan.

Hồ sơ tác dụng của Insulatard:

• Khởi phát tác dụng: Sau khi tiêm khoảng 1.5 giờ.
• Đạt đỉnh tác dụng: Từ 4 – 12 giờ sau tiêm.
• Thời gian kéo dài: Khoảng 24 giờ.

5. Dược động học

Dược động học của insulin phụ thuộc rất lớn vào vị trí tiêm và nồng độ thuốc. Với Insulatard (NPH), thời gian bán hủy (t½) phản ánh tốc độ hấp thu từ mô dưới da vào máu:

Hấp thu: Insulin NPH hấp thu chậm hơn so với các loại insulin nhanh.

Vị trí tiêm tối ưu: Để đạt được tốc độ hấp thu ổn định và chậm (đúng tính chất insulin nền), vùng đùi hoặc mông là vị trí tiêm ưu tiên cho Insulatard. Tiêm vùng bụng có thể làm thuốc hấp thu nhanh hơn dự kiến.

6. Cách dùng thuốc

Cách dùng

Bệnh nhân cần tuân thủ nghiêm ngặt quy trình tiêm chuẩn y khoa dưới đây:

Bước 1: Chuẩn bị và làm đồng nhất thuốc

• Lấy bút ra khỏi tủ lạnh (nếu là bút mới) trước 30 phút để thuốc về nhiệt độ phòng (giúp tiêm đỡ đau).

• Không lắc mạnh bút vì sẽ tạo bọt khí gây sai liều.

• Thao tác đúng:

  1. Lăn nhẹ bút giữa hai lòng bàn tay 10 lần.

  2. Đảo ngược bút lên xuống (cầm 2 đầu bút) 10 lần cho đến khi hỗn dịch chuyển sang màu trắng đục đồng nhất.

Bước 2: Gắn kim và làm thông kim

• Gắn kim tiêm mới (khuyên dùng kim NovoFine hoặc NovoTwist).

• Kiểm tra dòng chảy (Đuổi khí): Xoay nút chọn liều đến số 2 đơn vị. Hướng đầu kim lên trời, gõ nhẹ vào thân bút để bọt khí bay lên. Ấn nút tiêm hết đà về số 0. Phải thấy một giọt insulin xuất hiện ở đầu kim. Nếu không thấy, lặp lại bước này (tối đa 6 lần). Nếu vẫn không ra thuốc, cần thay kim mới.

Bước 3: Chọn liều và tiêm thuốc

• Xoay nút chọn liều đến số đơn vị bác sĩ chỉ định.

• Sát khuẩn vị trí tiêm. Véo da nhẹ (nếu cần thiết).

• Đâm kim vuông góc 90 độ (hoặc 45 độ với người gầy).

• Ấn nút tiêm từ từ cho đến khi về số 0.

• Giữ nguyên kim dưới da ít nhất 10 giây (đếm từ 1 đến 10) sau khi kim chỉ về số 0 để đảm bảo thuốc được đưa vào hết và tránh trào ngược.

• Rút kim và bỏ kim vào hộp đựng vật sắc nhọn. Không day hay xoa vùng vừa tiêm.

Liều dùng

Liều dùng mang tính cá nhân hóa cao, do bác sĩ chỉ định dựa trên nhu cầu của từng bệnh nhân.

Nhu cầu insulin thông thường: Từ 0.3 – 1.0 IU/kg/ngày.

Phối hợp: Insulatard thường được dùng 1-2 lần/ngày (sáng hoặc tối).

• Với bệnh nhân đái tháo đường tuýp 2 dùng 1 lần/ngày: Nên tiêm vào buổi tối.
• Có thể phối hợp với insulin tác dụng nhanh (như Novorapid, Actrapid) tiêm trước các bữa ăn.

7. Xử trí khi quên liều và quá liều

Trong quá trình sử dụng Insulatard FlexPen, việc tuân thủ đúng liều lượng là rất quan trọng. Tuy nhiên, nếu xảy ra sự cố, người bệnh và người nhà cần bình tĩnh xử trí theo hướng dẫn sau:

Làm gì khi dùng quá liều?

Thực tế, không thể xác định rõ định nghĩa về sự “quá liều” đối với insulin. Tuy nhiên, nếu dùng liều cao hơn nhiều so với nhu cầu thực tế của bệnh nhân, tình trạng hạ đường huyết sẽ xảy ra và tiến triển qua các giai đoạn liên tiếp:

Giai đoạn hạ đường huyết nhẹ:

Xử trí: Có thể điều trị ngay tại chỗ bằng cách cho bệnh nhân uống Glucose hoặc dùng các sản phẩm có chứa đường (như nước ngọt, kẹo, bánh ngọt).

Lời khuyên: Bệnh nhân đái tháo đường luôn được khuyến cáo phải mang theo người những sản phẩm có đường (kẹo, đường gói) để sử dụng ngay khi chớm có dấu hiệu đói cồn cào, run tay.

Giai đoạn hạ đường huyết nặng (Bệnh nhân bất tỉnh):

Xử trí:

• Tiêm bắp hoặc tiêm dưới da Glucagon (liều lượng 0.5 đến 1 mg). Việc này cần được thực hiện bởi người đã được hướng dẫn kỹ thuật tiêm.
• Hoặc dùng Glucose tiêm truyền tĩnh mạch. Thủ thuật này bắt buộc phải do nhân viên y tế thực hiện.

Lưu ý đặc biệt: Nếu bệnh nhân không đáp ứng với Glucagon trong vòng 10 – 15 phút, bắt buộc phải chuyển sang dùng Glucose đường tĩnh mạch ngay lập tức.

Sau cấp cứu: Khi bệnh nhân đã tỉnh lại, cần cho dùng thức ăn có chứa carbohydrate (cơm, bánh mì, cháo…) để phòng ngừa hạ đường huyết tái phát.

Làm gì khi quên 1 liều?

Dựa trên nguyên tắc an toàn dược lý đối với Insulin NPH (Insulin nền/trung gian):

Nguyên tắc vàng: Tuyệt đối không được tiêm gấp đôi liều vào lần tiêm kế tiếp để bù cho liều đã quên. Việc này có thể dẫn đến hạ đường huyết nguy hiểm.

Hướng dẫn cụ thể:

• Đo ngay đường huyết để kiểm tra tình trạng hiện tại.
• Nếu phát hiện quên liều sớm (trong vài giờ): Có thể tiêm liều đó ngay.
• Nếu đã gần đến thời điểm tiêm liều tiếp theo: Hãy bỏ qua liều đã quên và tiếp tục lịch tiêm như bình thường.
• Nên tham khảo ý kiến bác sĩ nếu việc quên liều làm đường huyết tăng cao bất thường.

8. Tác dụng phụ thuốc

Trong quá trình sử dụng Insulatard FlexPen, bệnh nhân có thể gặp các tác dụng không mong muốn:

Tần suất	Tác dụng phụ
Rất thường gặp	Hạ đường huyết (Hypoglycemia). Các dấu hiệu bao gồm: vã mồ hôi, run tay chân, tim đập nhanh, đói cồn cào, da tái xanh, nhức đầu.
Thường gặp	Phản ứng tại chỗ tiêm (đỏ, sưng, ngứa). Các triệu chứng này thường tự hết sau vài ngày.
Ít gặp	Loạn dưỡng mỡ (Lipodystrophy): Teo mỡ (vết lõm) hoặc phì đại mỡ (u cục) tại vùng tiêm do không thay đổi vị trí tiêm thường xuyên. Tiêm vào vùng này sẽ làm thuốc không hấp thu, dẫn đến đường huyết cao thất thường. Phù nề, giữ nước (thường gặp khi mới bắt đầu điều trị). Phản ứng phản vệ (khó thở, tụt huyết áp) – Cần cấp cứu ngay.

9. Lưu ý khi dùng thuốc

Chống chỉ định

• Người đang bị hạ đường huyết.
• Người mẫn cảm với Insulin human hoặc bất kỳ thành phần nào của thuốc.

Thận trọng khi sử dụng

• Hiện tượng Somogyi và Hiệu ứng Dawn (Bình minh): Nếu đường huyết buổi sáng quá cao, không tự ý tăng liều buổi tối mà cần hỏi ý kiến bác sĩ. Có thể do liều tối quá cao gây hạ đường huyết ban đêm (Somogyi) hoặc do nhu cầu insulin tăng vào sáng sớm (Dawn).
• Khi ốm, sốt hoặc nhiễm trùng: Nhu cầu insulin thường tăng lên, cần theo dõi đường huyết sát sao hơn.
• Thay đổi chế độ sinh hoạt: Tập thể dục quá sức hoặc bỏ bữa ăn có thể dẫn đến nguy cơ hạ đường huyết.

Khả năng lái xe và vận hành máy móc

Cần thận trọng vì hạ đường huyết có thể làm giảm khả năng tập trung và phản xạ. Nên kiểm tra đường huyết trước khi lái xe đường dài.

Thời kỳ mang thai

Insulatard (Insulin NPH) an toàn và được phép sử dụng trong thai kỳ. Việc kiểm soát tốt đường huyết là tối quan trọng để tránh biến chứng cho cả mẹ và thai nhi. Nhu cầu insulin thường giảm trong 3 tháng đầu và tăng lên trong 3 tháng giữa và cuối.

Thời kỳ cho con bú

Việc điều trị bằng insulin cho bà mẹ đang cho con bú không gây nguy hại gì cho trẻ. Tuy nhiên, có thể cần giảm liều insulin và điều chỉnh chế độ ăn của mẹ.

10. Tương tác thuốc

Một số thuốc khi dùng chung có thể ảnh hưởng đến nhu cầu insulin:

• Thuốc làm giảm nhu cầu insulin (tăng nguy cơ hạ đường huyết): Thuốc viên trị tiểu đường nhóm Sulfonylurea, thuốc ức chế MAO, thuốc ức chế men chuyển (ACE), Salicylates, Steroid đồng hóa.
• Thuốc làm tăng nhu cầu insulin (làm tăng đường huyết): Corticosteroid (Dexamethasone, Prednisolone…), thuốc lợi tiểu Thiazide, Hormone tuyến giáp.
• Thuốc chẹn Beta (Beta-blockers): Có thể che lấp các dấu hiệu hạ đường huyết (như tim nhanh, run tay), khiến bệnh nhân không nhận biết kịp thời để xử lý.
• Lưu ý đặc biệt: Tránh phối hợp Insulin với các thuốc nhóm Thiazolidinedione (như Pioglitazone) ở bệnh nhân có bệnh tim mạch, vì có thể làm tăng nguy cơ suy tim sung huyết.

11. Bảo quản

Việc bảo quản sai cách sẽ làm hỏng protein insulin, khiến thuốc mất tác dụng.

Bút chưa mở nắp: Bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh (2°C – 8°C). Tránh xa ngăn đá, không được để thuốc bị đông đá. Hạn dùng theo ngày in trên bao bì.

Bút đang sử dụng (Đã mở nắp):

• Có thể để ở nhiệt độ phòng (dưới 30°C) hoặc mang theo bên người.
• Thời gian sử dụng tối đa sau khi mở nắp là 6 tuần (Theo khuyến cáo mới nhất từ Novo Nordisk cho dòng Insulatard).
• Tránh ánh sáng mặt trời trực tiếp và nơi quá nóng.
• Không để bút đang dùng lại vào tủ lạnh.

Bài viết trên chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Đọc giả chỉ nên thực hiện theo đúng chỉ định của bác sĩ đang điều trị cho bạn Nhà Thuốc An Tâm từ chối trách nhiệm nếu có vấn đề xảy ra.