Phì đại tuyến tiền liệt nguy hiểm không? Tìm hiểu ngay!

Phì đại tuyến tiền liệt (Benign Prostatic Hyperplasia – BPH) là tình trạng tuyến tiền liệt phát triển lớn hơn bình thường, gây chèn ép niệu đạo và làm giảm lưu thông nước tiểu từ bàng quang. Bệnh thường xuất hiện ở nam giới từ 40 tuổi trở lên và tỷ lệ mắc tăng cao theo độ tuổi. Mặc dù không phải là bệnh ung thư, phì đại tuyến tiền liệt có thể gây ra những biến chứng nghiêm trọng nếu không được điều trị kịp thời.

Tại sao nam giới lớn tuổi dễ bị phì đại tuyến tiền liệt?

Phì đại tuyến tiền liệt hay còn gọi là tăng sản lành tính tuyến tiền liệt (Benign Prostatic Hyperplasia – BPH) là một tình trạng phổ biến ở nam giới lớn tuổi, khi tuyến tiền liệt phát triển to hơn bình thường. Mặc dù đây là bệnh lý lành tính, nhưng nó có thể gây ra nhiều triệu chứng ảnh hưởng đến đường tiểu và chất lượng cuộc sống.

Nam giới lớn tuổi dễ bị phì đại tuyến tiền liệt (tăng sản lành tính tuyến tiền liệt – BPH) do sự kết hợp của nhiều yếu tố liên quan đến tuổi tác và các thay đổi sinh học trong cơ thể. Dưới đây là những nguyên nhân chính:

 Lão hóa tự nhiên

• Sự phát triển tự nhiên của tuyến tiền liệt: Khi bước vào tuổi trung niên và lớn tuổi, tuyến tiền liệt của nam giới bắt đầu phát triển lớn hơn. Đây là hiện tượng tự nhiên do sự thay đổi trong cấu trúc tế bào và mô. Quá trình lão hóa làm giảm khả năng tái tạo và sửa chữa tế bào trong tuyến tiền liệt. Điều này dẫn đến sự tích tụ các tế bào già cỗi hoặc không cần thiết, gây ra tình trạng phì đại.
• Ảnh hưởng của nội tiết tố: Testosterone, hormone sinh dục nam, giảm dần theo tuổi tác, trong khi nồng độ dihydrotestosterone (DHT) (một dạng chuyển hóa của testosterone) lại tích tụ trong tuyến tiền liệt. DHT kích thích sự phát triển của các tế bào tuyến tiền liệt, góp phần làm tăng kích thước tuyến.

Tác động từ viêm mãn tính

• Viêm nhiễm kéo dài: Các viêm nhiễm mãn tính trong tuyến tiền liệt, thường gặp ở người lớn tuổi, có thể gây kích thích và làm tăng sinh mô tuyến. Quá trình viêm làm giải phóng các chất trung gian gây viêm, khiến mô tuyến tiền liệt bị kích thích tăng sinh không kiểm soát, dẫn đến phì đại theo thời gian.
• Suy giảm khả năng miễn dịch: Ở nam giới lớn tuổi, hệ miễn dịch yếu dần, không đủ khả năng kiểm soát các viêm nhiễm nhỏ. Điều này khiến viêm nhiễm kéo dài và trở thành mãn tính, góp phần vào sự phát triển của tuyến tiền liệt.

Thay đổi cấu trúc mô trong tuyến tiền liệt

• Mô cơ và mô liên kết: Theo thời gian, các mô cơ và mô liên kết trong tuyến tiền liệt bị cứng lại do quá trình xơ hóa và lắng đọng collagen. Điều này làm thay đổi cấu trúc tự nhiên của tuyến tiền liệt. Sự thay đổi này có thể gây hẹp niệu đạo (ống dẫn nước tiểu đi qua tuyến tiền liệt), dẫn đến tắc nghẽn và các triệu chứng như tiểu khó hoặc tiểu rắt.
• Tăng áp lực lên niệu đạo: Khi tuyến tiền liệt phì đại, nó chèn ép niệu đạo, gây cản trở dòng nước tiểu từ bàng quang ra ngoài. Tình trạng này không chỉ làm rối loạn tiểu tiện mà còn làm tăng áp lực lên bàng quang và đường tiết niệu.

Nam giới lớn tuổi dễ bị phì đại tuyến tiền liệt do sự kết hợp của các yếu tố như lão hóa tự nhiên, thay đổi hormone, viêm mãn tính và xơ hóa mô. Tuy đây là một quá trình tự nhiên liên quan đến tuổi tác, nhưng các triệu chứng của phì đại tuyến tiền liệt có thể gây ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống, đặc biệt là vấn đề tiểu tiện. Hiểu rõ nguyên nhân giúp nam giới có biện pháp phòng ngừa và phát hiện sớm, từ đó điều trị hiệu quả.

Hormone và vai trò trong phì đại tuyến tiền liệt

Hormone là yếu tố chính thúc đẩy sự phát triển của tuyến tiền liệt. Các hormone quan trọng bao gồm:

• Testosterone và Dihydrotestosterone (DHT): Testosterone trong cơ thể nam giới được chuyển hóa thành DHT, một hormone mạnh hơn có tác dụng kích thích sự phát triển của tế bào tuyến tiền liệt. Ở nam giới lớn tuổi, DHT tích tụ cao hơn mức bình thường, dẫn đến sự tăng kích thước tuyến tiền liệt.
• Mất cân bằng giữa Testosterone và Estrogen: Khi tuổi tăng, nồng độ testosterone giảm dần, trong khi estrogen có xu hướng giữ nguyên hoặc tăng nhẹ, tạo ra sự mất cân bằng. Điều này thúc đẩy tăng sinh mô tuyến tiền liệt.

Các dấu hiệu sớm của phì đại tuyến tiền liệt

Triệu chứng sớm của phì đại tuyến tiền liệt thường liên quan đến sự thay đổi trong thói quen tiểu tiện, bao gồm:

• Khó bắt đầu tiểu: Mất thời gian lâu hơn để bắt đầu dòng nước tiểu.
• Dòng nước tiểu yếu: Nước tiểu chảy chậm và không đều, đôi khi ngắt quãng.
• Cảm giác tiểu không hết: Ngay cả sau khi đi tiểu, bệnh nhân vẫn cảm thấy bàng quang chưa rỗng.
• Tiểu đêm thường xuyên: Nhu cầu đi tiểu nhiều lần vào ban đêm, gây ảnh hưởng đến giấc ngủ.

Phì đại tuyến tiền liệt và các biến chứng tiềm ẩn

Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có thể dẫn đến các biến chứng như:

• Bí tiểu cấp tính: Tuyến tiền liệt phì đại có thể làm tắc nghẽn hoàn toàn niệu đạo, gây bí tiểu đột ngột và đau đớn, đòi hỏi can thiệp y tế ngay lập tức.
• Nhiễm trùng đường tiết niệu: Nước tiểu bị ứ đọng là môi trường lý tưởng cho vi khuẩn phát triển, dẫn đến viêm nhiễm.
• Sỏi bàng quang: Lắng đọng khoáng chất trong bàng quang tạo ra sỏi, gây đau đớn và khó tiểu.
• Tổn thương thận: Áp lực cao từ bàng quang có thể gây tổn thương thận nghiêm trọng, dẫn đến suy thận.

Các phương pháp điều trị không xâm lấn

Điều trị phì đại tuyến tiền liệt không phẫu thuật thường được áp dụng trong giai đoạn đầu hoặc trung bình, bao gồm:

• Thuốc giãn cơ niệu đạo (Alpha-blockers): Tamsulosin, Alfuzosin giúp thư giãn cơ trơn ở niệu đạo và bàng quang, cải thiện dòng tiểu.
• Thuốc ức chế 5-alpha reductase: Finasteride, Dutasteride làm giảm kích thước tuyến tiền liệt bằng cách ức chế sản xuất DHT.
• Liệu pháp nhiệt: Sử dụng nhiệt (TUMT) hoặc vi sóng để thu nhỏ tuyến tiền liệt và giảm triệu chứng.

Có nên phẫu thuật khi bị phì đại tuyến tiền liệt?

Phẫu thuật thường được chỉ định trong các trường hợp sau:

• Các triệu chứng nghiêm trọng không đáp ứng với thuốc: Khi việc sử dụng thuốc không mang lại hiệu quả, khiến triệu chứng trở nên trầm trọng hơn, phẫu thuật có thể là lựa chọn phù hợp.
• Xuất hiện biến chứng: Các biến chứng như bí tiểu, sỏi bàng quang, hoặc suy thận đòi hỏi phải can thiệp phẫu thuật để tránh tổn thương lâu dài.

Các phương pháp phẫu thuật phổ biến:

• Nội soi cắt bỏ tuyến tiền liệt qua niệu đạo (TURP): Đây là phương pháp tiêu chuẩn vàng trong điều trị phì đại tuyến tiền liệt, giúp loại bỏ phần tuyến phì đại thông qua nội soi qua niệu đạo.
• Cắt bỏ tuyến tiền liệt bằng laser: Phương pháp này ít xâm lấn hơn, giảm nguy cơ biến chứng và rút ngắn thời gian phục hồi so với TURP.
• Phẫu thuật mở: Áp dụng trong trường hợp tuyến tiền liệt quá lớn hoặc đi kèm với sỏi bàng quang.

Quyết định phẫu thuật nên dựa trên tình trạng sức khỏe tổng thể, mức độ nghiêm trọng của triệu chứng và tư vấn từ bác sĩ chuyên khoa.

Lối sống lành mạnh để giảm nguy cơ phì đại tuyến tiền liệt

Phì đại tuyến tiền liệt là một tình trạng thường gặp ở nam giới lớn tuổi, nhưng hoàn toàn có thể được kiểm soát nếu bạn duy trì thói quen sống lành mạnh và chế độ ăn uống hợp lý. Dưới đây là những gợi ý chi tiết giúp giảm nguy cơ mắc bệnh.

Tập luyện và duy trì thói quen sống tích cực:

• Tập thể dục đều đặn: Việc vận động thường xuyên giúp cải thiện tuần hoàn máu, hỗ trợ sức khỏe tuyến tiền liệt và duy trì sự dẻo dai của cơ thể. Các bài tập nhẹ nhàng như yoga, đi bộ hoặc bơi lội rất phù hợp cho nam giới ở mọi lứa tuổi. Những hoạt động này không chỉ giúp tăng cường lưu thông máu mà còn giúp giảm căng thẳng, một trong những yếu tố có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tuyến tiền liệt. Ngoài ra, các bài tập kegel cũng được khuyến nghị để tăng cường sức mạnh cơ sàn chậu, hỗ trợ tốt cho sức khỏe tiết niệu và tuyến tiền liệt.
• Kiểm soát cân nặng: Béo phì là một yếu tố nguy cơ lớn đối với phì đại tuyến tiền liệt, vì lượng mỡ thừa trong cơ thể có thể làm gia tăng viêm và mất cân bằng hormone. Giữ cân nặng trong mức lý tưởng không chỉ giúp tuyến tiền liệt hoạt động tốt hơn mà còn giảm nguy cơ mắc các bệnh lý khác như tiểu đường và bệnh tim mạch. Việc duy trì chế độ ăn uống lành mạnh kết hợp với tập luyện thường xuyên sẽ giúp kiểm soát cân nặng hiệu quả.
• Bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia: Thuốc lá chứa hàng nghìn chất độc hại gây viêm và tổn thương mô, trong khi rượu bia có thể làm tăng nguy cơ rối loạn hormone. Việc từ bỏ những thói quen này không chỉ giúp giảm nguy cơ phì đại tuyến tiền liệt mà còn cải thiện sức khỏe toàn diện, bao gồm cả hệ tim mạch, hô hấp và tiết niệu.

Chế độ ăn uống hỗ trợ sức khỏe tuyến tiền liệt:

• Thực phẩm giàu lycopene: Lycopene là một chất chống oxy hóa mạnh mẽ được tìm thấy trong các loại thực phẩm như cà chua, dưa hấu, và bưởi. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng lycopene có khả năng giảm viêm, chống lại các gốc tự do và bảo vệ mô tuyến tiền liệt khỏi tổn thương. Bạn có thể chế biến các món ăn từ cà chua như súp, nước sốt hoặc salad để tận dụng lợi ích từ loại thực phẩm này.
• Thực phẩm giàu omega-3: Omega-3 là loại axit béo có đặc tính kháng viêm, giúp bảo vệ sức khỏe tuyến tiền liệt và tăng cường hệ miễn dịch. Các loại cá béo như cá hồi, cá thu, cá ngừ là nguồn cung cấp omega-3 dồi dào. Bên cạnh đó, các loại hạt như hạt chia, hạt lanh cũng là lựa chọn thay thế tuyệt vời.
• Hạt bí ngô: Hạt bí ngô không chỉ giàu kẽm mà còn chứa phytosterol – hợp chất thực vật có tác dụng giảm viêm và hỗ trợ chức năng tuyến tiền liệt. Việc bổ sung một lượng nhỏ hạt bí ngô vào chế độ ăn hàng ngày có thể giúp cải thiện sức khỏe tuyến tiền liệt một cách tự nhiên.
• Hạn chế thực phẩm chế biến: Các loại thức ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn và giàu chất béo bão hòa có thể làm tăng nguy cơ viêm và tổn thương tuyến tiền liệt. Thay vì sử dụng những thực phẩm này, bạn hãy ưu tiên các món ăn tươi, giàu chất xơ và vitamin như rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt, trái cây.

Phì đại tuyến tiền liệt là một bệnh lý phổ biến ở nam giới lớn tuổi, nhưng có thể được kiểm soát tốt nếu phát hiện và điều trị sớm. Việc duy trì lối sống lành mạnh, ăn uống khoa học và thường xuyên thăm khám sẽ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh. Nếu bạn có bất kỳ dấu hiệu nào nghi ngờ, hãy đến gặp bác sĩ để được tư vấn và điều trị kịp thời.

Đội ngũ biên soạn: Nhà Thuốc An Tâm